Yapay zekâ alanında meydana gelen devrim, bu teknolojiyle ilgilenen neredeyse tüm şirketlerin aniden çok daha değerli hale gelmesini sağladı. Şu anda somut bir ürün ortaya koyamayan AI girişimleri bile kısa sürede milyarlarca dolarlık değerlemelere ulaştı. Ancak bu olağanüstü büyüme, beraberinde bir finansal balon endişesini de getirdi. Daha önce “dot-com krizi” sırasında yaşanan çöküşün benzerinin “AI balonu” ile yaşanma olasılığı, bir süredir ekonomistleri tedirgin ediyor. Teknoloji yöneticileri her fırsatta bu kaygıların abartılı olduğunu savunsa da son günlerde Çin’de yaşanan gelişmeler, AI balonunun orada çoktan patlamış olabileceğini gösteriyor. Çin merkezli yapay zekâ ve yarı iletken firmalarının yoğunlukta bulunduğu STAR50 endeksi, temmuz ayındaki zirvesinden itibaren yüzde 40 oranında düştü. Bu düşüş, yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerinin silinmesine neden olurken, Çin’in teknoloji sektörüne yönelik yatırım iştahını da zayıflattı.
Çin’de Yapay Zekâ Hisseleri Keskin Düşüş Yaşıyor
STAR50, Şanghay Borsası bünyesindeki teknoloji odaklı STAR Market’te işlem gören şirketleri kapsamaktadır. Endekste yarı iletken üreticileri ve yapay zekâ alanında faaliyet gösteren firmalar önemli bir paya sahip. Son düşüş, Çin borsasında ekonomik teşviklerin etkisiyle yaklaşık iki yıldır devam eden yükselişi tersine çevirmiş durumda. Ülkenin büyük firmalarını takip eden CSI300 endeksi de haziran ayındaki zirvesinden yaklaşık yüzde 20 oranında geriledi.
Düşüşün etkisi, özellikle yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği teknoloji şirketlerinde belirginleşiyor. İnsansı robot üreticisi Unitree’nin hisse fiyatları, ağustos ayında halka arzının ardından neredeyse yarı yarıya değer kaybetti. Benzer şekilde China’nın bellek çipi üreticilerinden CXMT‘nin hisseleri son bir ayda yüzde 25’ten fazla düştü; yine çip üretimi yapan MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology şirketlerinin hisse değerleri de temmuz ayındaki zirvelerinden bu yana yarı yarıya azaldı. Geçen yıl borsa listesine girdiklerinde sırasıyla yüzde 700 ve yüzde 400 artış gören bu iki firmanın yaşadığı kayıplar, teknoloji hisselerindeki hızlı değişimin ne denli ani olabileceğini açıkça ortaya koyuyor.
Çin’deki Düşüş Endişe Yaratıyor
Yapay zekâ ile bağlantılı hisseler, Çin piyasasında oldukça geniş bir paya sahip. Goldman Sachs verilerine göre bu hisseler, Çin anakarasında ve Hong Kong’da işlem gören A ve H grubu hisselerin toplam piyasa değerinin yüzde 42’sini, işlem hacminin ise yüzde 57’sini oluşturmaktadır. Bu nedenle sektördeki düşüş yalnızca teknoloji firmalarını değil, genel borsa performansını da etkiliyor.
Çin’deki düşüşü tetikleyen tek bir olay bulunmamakta. Reuters’ın aktardığına göre yüksek hisse fiyatları, vergi yükümlülükleri ve Çinli teknoloji firmalarının uluslararası pazarlarda karşılaşabileceği yeni kısıtlamalar, hisselerden çıkışı artıran faktörler arasında yer alıyor. Ayrıca şirketlerin mevcut finansal performanslarının yüksek hisse fiyatlarını haklı çıkaracak düzeyde olmaması da yatırımcıları bu hisselerden uzak durmaya itiyor.
Düşüş, Çinli Teknoloji Şirketlerinin Finansmanını Zorlaştırabilir
Çin’deki hisse kayıpları yatırımcıların zararlarıyla sınırlı kalmayabilir. Pekin yönetimi teknolojik sektörün büyümesini desteklemek ve şirketlerin borsa üzerinden finansman bulmalarını kolaylaştırmak istemektedir. Ancak yatırımcıların yaşadığı kayıplar yeni teknoloji girişimlerine para yatırma konusundaki isteklerini azaltabilir.
Hong Kong merkezli Lotus Asset Management yöneticisi Hong Hao’ya göre piyasadaki düşüş halka arz hazırlığında olan birçok firmanın planlarını askıya almasına yol açabilir. Hisse fiyatlarındaki gerileme ve yatırımcı talebinin azalması, şirketlerin borsadan kaynak bulmasını zorlaştırarak yeni yatırımların ertelenmesine sebep olabilir. Bu durum, çip geliştirme ve veri merkezi kurulumuna ihtiyaç duyan yapay zekâ şirketleri için özellikle kritiktir.
Daha başka, bazı yatırımcılar görülen düşüşü piyasanın daha sağlıklı bir yapı kazanması için fırsat olarak değerlendiriyorlar. HSBC araştırmalarına göre Asya fonları son üç ayda Çin hisselerinde satış yapsa da genel olarak Çin pazarına yönelik ağırlıklarını korumakta. Goldman Sachs ise aralarında Innolight ve CXMT’nin bulunduğu bazı Çinli yapay zeka firmalarını bu ay yayımladığı yatırım önerileri listesine dahil etti. Dolayısıyla bunun bütün sektörü yerle bir edecek bir çöküş olduğunu söylemek için henüz erken. Ancak özellikle yüksek değerlemelerini karşılayamayan şirketler için eski seviyelere yeniden ulaşmak pek mümkün olmayabilir. Bu durum hem sektör hem de bu sektöre güvenen yatırımcılar açısından kayıpların kalıcı olabileceğini göstermektedir. Reuters’ın “Çin’in AI balonu şimdiden patladı” başlığının arkasında da bu gerçek yatmaktadır.
