Asya ve Avrupa’daki sıvılaştırılmış doğal gaz alıcıları, yeni uzun vadeli sözleşmelerde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden daha düşük fiyat istemeye hazırlanıyor. Pazarlığın merkezinde Hürmüz Boğazı kaynaklı sevkiyat riski ile yükselen sigorta maliyetleri bulunuyor.
Alıcılar fiyat indiriminin yanında teslimat takviminde daha fazla esneklik ve Körfez çıkışlarının yeniden durması halinde başka tesislerden ikame kargo garantisi talep ediyor. Savaş öncesinde güçlü olan Katar ve BAE’nin sözleşme koşullarını tek taraflı belirleme imkânı böylece daralıyor.
Alıcılar üç şartı masaya koyuyor
Yeni LNG görüşmelerinde fiyat, teslimat esnekliği ve tedarik güvencesi birlikte ele alınacak. Asya merkezli enerji şirketleri, Hürmüz Boğazı’ndaki olası bir kesintinin sözleşme şartlarına açık biçimde yansıtılmasını istiyor.
Alıcıların ilk talebi, uzun vadeli LNG fiyatının düşürülmesi olacak. İkinci başlık, kargoların teslim noktası ve sevkiyat takviminde daha geniş hareket alanı sağlanması olarak öne çıkıyor.
Üçüncü talep ise ihracatın aksaması halinde aynı miktarın başka bir üretim tesisinden karşılanması. Böyle bir garanti, force majeure ilanının maliyetini yalnızca alıcının üzerine bırakmayacak.
Fiyat formülü yüzde 12,3’e geriledi
Katar ve BAE’den yapılan uzun vadeli LNG alımlarında fiyat genellikle Brent petrolün belirli bir yüzdesine bağlanıyor. Savaş öncesinde sözleşmeler çoğunlukla Brent fiyatının yüzde 12,6 ile yüzde 12,7’si üzerinden imzalanıyordu.
Son dönemde sonuçlanan bazı anlaşmalarda oran yüzde 12,3 seviyesine yaklaştı. Aradaki fark küçük görünse de yıllarca süren ve milyonlarca ton LNG’yi kapsayan sözleşmelerde toplam maliyeti önemli ölçüde değiştiriyor.
Gerileyen oran, alıcıların jeopolitik risk ve sigorta giderlerini fiyatın içine şimdiden yerleştirdiğini gösteriyor. Kesintiler uzarsa yeni sözleşmelerde daha düşük oranların gündeme gelmesi bekleniyor.
Güvenilir tedarikçi avantajı zayıfladı
Katar, düşük üretim maliyetleri ve büyük rezervleri sayesinde uzun süredir küresel LNG piyasasının en güçlü satıcıları arasında bulunuyor. BAE ise alıcılara sunduğu daha esnek ticari koşullarla rekabet ediyor.
İki ülke birlikte küresel LNG ihracat kapasitesinin yaklaşık beşte birini kontrol ediyor. Ancak söz konusu kapasitenin dünya pazarına ulaşması Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerine bağlı.
Savaş nedeniyle petrol ve gaz akışının büyük ölçüde durması, Körfez üreticilerinin kesintisiz tedarik iddiasını zayıflattı. Düşük üretim maliyeti artık sevkiyat güvenliğini tek başına telafi etmiyor.
Edison’ın teslimatları aylarca iptal edildi
İtalyan enerji şirketi Edison, KatarEnergy ile yılda 6,4 milyar metreküplük uzun vadeli gaz anlaşmasına sahip. Söz konusu miktar İtalya’nın yıllık doğal gaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 10’una karşılık geliyor.
Edison’a yapılması planlanan LNG teslimatları, force majeure kapsamında nisandan eylül başına kadar iptal edildi. Şirket eksik kalan hacmin bir bölümünü ağırlıklı olarak ABD kaynaklı kargolarla değiştirdi.
Teslimat kesintileri Edison’ın faaliyet kârını ve yıl sonu beklentilerini de etkiledi. Örnek, Hürmüz riskinin yalnızca spot fiyatları değil şirket bilançolarını da doğrudan etkileyebildiğini gösterdi.
İkame kargo garantisi yeni şart olabilir
Alıcılar, Körfez’den sevkiyat durduğunda Katar ve BAE’nin başka bölgelerdeki tesislerinden yük sağlamasını istiyor. KatarEnergy’nin ABD’deki Golden Pass LNG terminali bu amaçla kullanılabilecek alternatifler arasında gösteriliyor.
İkame kargo şartı, üreticinin yalnızca gazı üretme yükümlülüğünü değil teslimatı tamamlama sorumluluğunu da güçlendirecek. Satıcının başka bir tesisten kargo bulamaması halinde tazminat veya fiyat indirimi hükümleri gündeme gelebilir.
Yeni yaklaşım, force majeure maddelerinin de yeniden yazılmasına yol açabilir. Alıcılar uzun süreli kesintilerde tüm ticari riskin kendi üzerlerinde kalmasını istemiyor.
Katar düşük maliyetine rağmen baskıda
Katar’ın LNG üretim maliyetinin milyon İngiliz ısı birimi başına 0,50 dolara kadar düşebildiği hesaplanıyor. Birçok rakip projede aynı maliyet 3 ile 5 dolar arasında değişiyor.
Düşük maliyet Katar’a fiyat indiriminde geniş hareket alanı sağlıyor. Asya pazarlarına yakınlık da ABD ve Atlantik Havzası’ndaki üreticilere göre navlun avantajı yaratıyor.
Hürmüz kaynaklı sigorta, güvenlik ve bekleme giderleri ise maliyet üstünlüğünün bir bölümünü ortadan kaldırıyor. Alıcılar üretim maliyetindeki avantajın sözleşme fiyatına daha güçlü yansıtılmasını talep ediyor.
Yeni üreticiler rekabeti artırıyor
ABD, Kanada ve Mozambik’te devreye girecek yeni LNG kapasitesi, Körfez üreticileri üzerindeki fiyat baskısını artırıyor. Alıcıların daha fazla tedarikçi arasından seçim yapabilmesi Katar ve BAE’nin pazarlık gücünü sınırlayabilir.
ABD kaynaklı LNG, teslimat noktası ve yeniden satış konusunda daha esnek sözleşmeler sunabiliyor. Katar’ın uzun vadeli anlaşmaları ise geleneksel olarak daha katı teslim hükümleri içeriyor.
Yeni kapasitenin piyasaya girmesiyle alıcılar yalnızca fiyatı değil rota çeşitliliğini de karşılaştıracak. Hürmüz’e bağımlı olmayan projeler, daha yüksek üretim maliyetlerine rağmen güvenlik primi kazanabilir.
Kapasite artışı alıcıların elini güçlendirecek
Katar ve BAE önümüzdeki yıllarda LNG üretimini önemli ölçüde artırmayı planlıyor. Artan kapasitenin alıcı bulması için yeni uzun vadeli sözleşmelere ihtiyaç duyulacak.
Küresel arzın genişlemesi, alıcılara daha düşük fiyat ve daha kısa sözleşme süresi isteme fırsatı verebilir. Satıcılar ise büyük yatırımların finansmanını güvenceye almak için uzun vadeli satış anlaşmalarını korumaya çalışacak.
Hürmüz riski, kapasite artışının beklendiği dönemde pazarlığın yönünü değiştirdi. Üreticiler daha fazla gaz satmaya hazırlanırken alıcılar güvenli teslimat için daha güçlü şartlar öne sürüyor.
Sigorta faturası sözleşmelere girecek
Hürmüz Boğazı’ndan geçen LNG tankerlerinin sigorta maliyeti savaşla birlikte yükseldi. Yeni sözleşmelerde savaş riski priminin kim tarafından karşılanacağı temel pazarlık maddelerinden biri olacak.
Satıcıların sigorta farkını üstlenmesi LNG fiyatında ek indirim anlamına gelebilir. Maliyetin alıcıya bırakılması halinde şirketler daha düşük Brent bağlantısı veya alternatif kargo garantisi isteyecek.
Körfez LNG’sinde bundan sonraki fiyatlama yalnızca üretim maliyeti ve navlun üzerinden yapılmayacak. Rota güvenliği, sigorta, kesinti süresi ve ikame teslimat kapasitesi de sözleşme bedelini belirleyecek.
